A także do wdrażania innowacji w gospodarce. Wytyczne do budowy konkurencyjnej gospodarki znajdziemy w nowej strategii rozwoju UE – Europa 2020.

Silny przemysł

Wzrost obrotów handlowych Polski w czasie ostatniej dekady nierozerwalnie związany był z procesem zwiększania otwartości polskiej gospodarki. Dzięki zaistniałej sytuacji zaobserwować możemy wzrost konkurencyjności na polskim rynku powiązany ze zwiększonym napływem nowych technologii dzięki któremu zaistniał proces unowocześnienia polskiego przemysłu powiązanego ze zwiększeniem konkurencyjności polskich produktów na rynku globalnym. Zaistniałe procesy nierozerwalnie związane są ze wzrostem gospodarczym poprzez wzrost inwestycji.

Budując swoją przewagę konkurencyjną firma opiera się na kapitale jakim dysponuje w postaci innowacji. Utrzymanie przewagi konkurencyjnej to strategia wielu firm również farmaceutycznych. Przedsiębiorstwa w Polsce działają w otoczeniu chłonnego rynku wewnętrznego i wzrostu gospodarczego przy udziale znakomicie wykwalifikowanej kadry.

Przemysł farmaceutyczny jest jednym z bardziej innowacyjnych sektorów polskiej gospodarki, pomimo że funkcjonowanie jego jest w ogromnym stopniu uzależnione od otoczenia regulacyjnego.

W październiku 2012 r. unijny komisarz ds. przemysłu i przedsiębiorczości Antonio Tajani przedstawił plan nowej polityki przemysłowej UE. Komunikat Komisji Europejskiej pt. „Silniejszy przemysł europejski na rzecz wzrostu i ożywienia gospodarczego” jest aktualizacją oraz rozwinięciem komunikatu „Zintegrowana polityka przemysłowa w erze globalizacji”1. Głównym celem oraz założeniem niniejszego dokumentu jest położenie nacisku na zwiększenie wzrostu gospodarczego, wzmocnienie polityki przemysłowej oraz stworzenie nowych miejsc pracy. Źródła konkurencyjności gospodarki należy upatrywać w nowoczesnym, innowacyjnym przemyśle, bez którego inne sektory, np. nowoczesne usługi, nie mogłyby istnieć.

Efektywny rozwój europejskiej gospodarki możemy osiągnąć dzięki rosnącym nakładom na badania i rozwój, które są motorem innowacji tworzonych w Unii Europejskiej. Zapewniony dostęp do innowacyjnych rozwiązań oraz ich wdrażanie w możliwie dużym stopniu w przemyśle europejskim, kształtować będzie wewnętrzny dobrobyt obywateli UE, w tym polskich.

Polski sektor farmaceutyczny cechuje się wysokim stopniem szeroko pojętej innowacyjności. Badania przeprowadzone przez PwC2 w 2011 roku wskazują iż w Polsce na 450 firm farmaceutycznych 62 zaklasyfikowano jako przedsiębiorstwa innowacyjne. W pierwszej dziesiątce znajduje się osiem firm innowacyjnych, z których trzy największe firmy posiadają zakłady produkcyjne w Polsce. Jest to niezwykle obiecujące.

Trzeba pamiętać, że przemysł farmaceutyczny odgrywa w Polsce kluczową rolę w systemie ochrony zdrowia. Jest to innowacyjny sektor zatrudniający wysoko wykwalifikowaną kadrę. Sektor ten zapewnia społeczeństwu dostęp do leków najkorzystniejszych cenowo. Szacuje się iż produkcja krajowa zaspokaja (w ujęciu ilościowym) około 60 % zapotrzebowania pacjentów na leki. W dobie starzejącego się społeczeństwa należy podkreślać jego znaczenie również dla gospodarki. Stworzenie przyjaznych warunków dla funkcjonowania przedsiębiorstw farmaceutycznych na gruncie regulacyjnym niewątpliwie może stać się motorem zachęcającym przedsiębiorców do inwestowania i rozwijania się na terenie Polski. Każda inwestycja do dodatkowe potencjalne źródło nowych innowacji. Pozytywnym akcentem funkcjonowania branży farmaceutycznej jest utrzymujący się na tym samym poziomie udział ze sprzedaży eksportowej i udział przychodów ze sprzedaży produktów w przychodach ogółem.

Instrumenty wsparcia

Wyzwaniem, które stoi przed polską gospodarką jest zwiększenie innowacyjności gospodarki poprzez zwiększenie nakładów prywatnych na B+R, podniesienie jakości i interdyscyplinarności badań naukowych, zwiększenie stopnia ich komercjalizacji oraz umiędzynarodowienia. Należy podkreślić, iż Polska branża farmaceutyczna dysponuje potencjałem mogącym sprostać tym wyzwaniom.

Założenia przewidują w Polsce wzrost nakładów na B&R z 0,74 proc. w 2010 r. do 1,7 proc. PKB w 2020 r. i wzrost nakładów na B&R przedsiębiorstw z 0,2 proc. PKB w 2010 roku do 0,6-0,8 proc. PKB w 2020 roku. Otrzymanie takich wskaźników będzie możliwe dzięki instrumentom wsparcia, które w nowej perspektywie finansowej pozwolą przedsiębiorstwom na zwiększenie kapitału wiedzy w przedsiębiorstwach.

Program Operacyjny Inteligentny Rozwój

Rozważając aspekty i cele wsparcia dla polskich przedsiębiorstw należy wspomnieć o najważniejszym instrumencie wsparcia sektora nauki i innowacyjnych przedsiębiorstw w okresie 2014-2020 jakim jest Program Operacyjny Inteligentny Rozwój. Program koncentruje się na przedsięwzięciach związanych ze zwiększeniem innowacyjności gospodarki, rozwojem sektora nauki, współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami, a sektorem nauki oraz zapewnieniem wysokiej jakości otoczenia biznesu sprzyjającego podnoszeniu innowacyjności przedsiębiorstw. Należy podkreślić iż jednym z tematów jest wspieranie badań naukowych, rozwoju technologicznego i innowacji. Współczesna gospodarka potrzebuje więcej innowacji, które rodzą się poprzez współpracę na gruncie nauka – biznes.

Głównymi beneficjentami POIR będą: przedsiębiorstwa (w szczególności MŚP), jednostki naukowe, instytucje otoczenia biznesu, takie jak: parki naukowo-technologiczne, centra transferu, technologii, sieci aniołów biznesu, fundusze kapitałowe, podmioty zrzeszające ww. odbiorców wsparcia (np. konsorcja, klastry, platformy technologiczne).

Informacje dotyczące Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój możemy odszukać na stronie internetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka3 w zakładce Program na lata 2014 – 2020.

Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki

Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki to kolejny instrument mający na celu zwrócenie uwagi na rolę, jaką innowacyjność powinna pełnić w nadchodzących latach w rozwoju przedsiębiorstw i tym samym w rozwoju Polski. Wyzwania współczesnej gospodarki skonsumowane są w zaproponowanej Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki. Strategia jest realizowana w oparciu o 4 zasady horyzontalne: kreowanie wiedzy – wzrost inwestycji w kapitał ludzki oraz kreowanie wiedzy poprzez stwarzanie warunków dla ciągłego poszukiwania nowych rozwiązań, partnerska współpraca – wzrost poziomu kapitału społecznego poprzez profesjonalne kształtowania relacji przedsiębiorstw z otoczeniem biznesowym i społecznym oraz budowanie ich wiarygodności i reputacji, efektywna alokacja zasobów – właściwa alokacja wiedzy, kompetencji, umiejętności oraz racjonalne wykorzystanie czynników produkcji pozwalające na minimalizację kosztów wytwarzania, zarządzanie strategiczne – długofalowe myślenie wzmacniane odpowiedzialnym przywództwem dotyczącym również zarządzania kwestiami społecznymi i środowiskowymi (tzw. społecznej odpowiedzialności biznesu).

Niezmiernie istotnym aspektem jest polityka kreowana przez Ministerstwo Gospodarki w zakresie stworzenia przyjaznego otoczenia prawno-instytucjonalnego. Należy nadmienić, iż w oparciu o wizję działań strategicznych zawartą w projekcie Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki Ministerstwo Gospodarki przygotowało projekt programu wykonawczego do ww. Strategii, tj. Programu Rozwoju Przedsiębiorstw do 2020 r. (PRP). PRP stanowi istotny wkład w prace nad Programem Operacyjnym Inteligentny Rozwój i stanowi kompleksowy katalog instrumentów wsparcia rozwoju innowacyjności i przedsiębiorczości w Polsce. W najbliższym czasie Program Rozwoju Przedsiębiorstw będzie przedmiotem obrad Komitetu Rady Ministrów. Po akceptacji KRM, projekt PRP zostanie przedłożony Radzie Ministrów.

Jednym z integralnych elementów PRP jest Krajowa inteligentna specjalizacja (smart specialization), której opracowanie polegało na określeniu priorytetów gospodarczych w obszarze B+R+I oraz skupieniu inwestycji na obszarach zapewniających zwiększenie wartości dodanej gospodarki i jej konkurencyjności na rynkach zagranicznych. Inteligentne specjalizacje mają przyczyniać się do zmian w gospodarce krajowej poprzez jej unowocześnianie, przekształcanie strukturalne oraz tworzenie innowacyjnych rozwiązań społeczno-gospodarczych, również wspierających transformację w kierunku gospodarki efektywnie wykorzystującej zasoby, w tym surowce naturalne. Efektem prac na rzecz inteligentnej specjalizacji jest wskazanie krajowych inteligentnych specjalizacji stanowiących priorytety w zakresie polityki naukowej i innowacyjnej do roku 2020, stanowiących szanse rozwojowe dla Polski. Tak określona wizja rozwoju polskiej gospodarki pozwoli ukierunkować wsparcie finansowe na specjalizacje charakteryzujące się potencjałem rozwojowym, co w konsekwencji przyczyni się do poprawy innowacyjności i konkurencyjności polskiego przemysłu oraz do budowania gospodarki opartej na wiedzy.

W toku prac nad Rozwojem technologicznym - Foresight technologiczny przemysłu – InSight 2030 Ministerstwo Gospodarki dokonało weryfikacji listy technologii i obszarów, których rozwój przyczyni się do podniesienia konkurencyjności i innowacyjności polskiego przemysłu do 2030 roku. Technologie i obszary ujęte są w pogrupowanych Polach Badawczych (obszarach przemysłowych) wśród których możemy wskazać na biotechnologie przemysłowe oraz zdrowe społeczeństwo.

Rozważając pojęcie innowacyjności w gospodarce należy nadmienić o kluczowej roli jaką pełnią klastry. Koncepcja rozwoju gospodarczego opartego o klastry wpisuje się w sposób szczególny w Strategię Innowacyjności i Efektywności Gospodarki. Propozycje działań wspierających rozwój klastrów wpisane zostały do opracowanego przez Ministerstwo Gospodarki PRP. Z założenia stanowią one elastyczną formę współpracy horyzontalnej między trzema grupami podmiotów: przedsiębiorstwami, podmiotami naukowo-badawczymi oraz władzami publicznymi. Tworzą środowisko ułatwiające intensywne procesy interakcji i kooperacji na szczeblu krajowym, jak i w ramach regionalnych systemów innowacji. Najważniejszą charakterystyką klastrów jest istnienie wewnętrznych relacji i powiązań mających charakter systemowy oraz równoczesne występowanie tak konkurencji, jak i kooperacji pomiędzy poszczególnymi podmiotami. Obecnie na terenie kraju działa ponad 200 inicjatyw klastrowych z czego ok. 50 aktywnych klastrów, kilka z nich osiąga duże sukcesy również zagranicą. Polskie klastry działają zarówno w branżach tradycyjnych jak i w sektorach innowacyjnych.

Wyzwania

Odnośnie wyzwań jakie stoją przed polskimi przedsiębiorcami, możemy wskazywać na utworzenie strefy wolnego handlu pomiędzy UE i USA. W chwili obecnej prowadzone trwają negocjacje, których celem jest ustanowienie Transatlantyckiego Partnerstwa Handlowego i Inwestycyjnego (Transatlantic Trade and Investment Partnership - TTIP). Zakres rozmów obejmuje m.in. handel towarami i kwestie bezpośrednio z nim związane t.j. standardy techniczne, sprawy regulacyjne, prawa własności intelektualnej. Wśród sektorów, na które w sposób szczególny może wpływać umowa, wskazuje się sektor farmaceutyczny.

Anna Rusiecka
Departament Innowacji i Przemysłu, Ministerstwo Gospodarki
Wykształcenie: Politechniki Warszawskiej Wydziału Chemicznego